Lucius Annaeus Seneca, hay còn được nhiều người biết đến với cái tên Seneca (hay Seneca Trẻ), là một triết gia và chính khách theo trường phái Khắc Kỉ người La Mã. Ông là một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất Thời kỳ Đế quốc La Mã.

Cũng như chúng ta, cuộc đời Seneca cũng có những lúc thăng trầm, những tranh cãi và cả những đau thương.

Seneca trở thành cố vấn thân cận của Nero sau khi ông lên ngôi Hoàng đế La Mã vào năm 54 sau công nguyên. Nhờ đó mà cuộc đời ông vô cùng sung túc.

Thế nhưng đến năm 65 sau công nguyên, mối quan hệ ấy đã bị cắt đứt.

Nero ra lệnh Seneca phải tự sát vì vướng phải cáo buộc tham gia ám sát Hoàng đế bất thành, mặc dù có khả năng cao là ông vô tội.

Ấy thế mà, ngay cả trước ngưỡng cửa cái chết, Seneca vẫn tuân theo triết lý khắc kỉ đơn giản và tao nhã của ông.

Người ta cho rằng ông đã rất bình tĩnh làm theo nghi thức tự sát của người La Mã cổ đại: cắt đứt tĩnh mạch để mất máu đến chết, và uống thuốc độc.

Cho đến ngày nay, 2000 năm sau, những tác phẩm của Seneca vẫn có sức ảnh hưởng rất lớn trong triết học Khắc kỉ.

Mặc dù các tác phẩm của Seneca bao quát hầu hết các khía cạnh quan trọng của cuộc sống như hạnh phúc, giàu sang, cái chết, và các mối quan hệ, bài luận “On The Shortness of Life” (tạm dịch: Bàn Về Sự Ngắn Ngủi Của Sự Sống) nói về suy nghĩ của ông về cách sử dụng thời gian hiệu quả vẫn được người đời trích dẫn nhiều hơn cả.

Thời gian là ngắn nếu bạn phí hoài nó

“Chúng ta không phải là không có đủ thời gian để sống, mà là chúng ta phí phạm rất nhiều thời gian. Đời đủ dài, và nếu ta biết tận dụng thời gian mình được ban cho thì nhất định sẽ đạt được những thành tựu cao nhất. Vậy nên, quỹ thời gian ta được ban tặng không hề ngắn, ta mới chính là người làm nó ngắn đi, ta không hề thiếu thốn nhưng lại lãng phí nó… Đời là dài nếu bạn biết cách tận dụng nó.”

Suy nghĩ của Seneca trái ngược với những quan điểm phổ biến rằng “đời là ngắn.” Chúng ta có đủ thời gian để đạt được mục tiêu của mình và sống một đời phi thường, miễn là ta coi thời gian là tài sản quý giá nhất.

Seneca từng viết:

“Người ta thường rất tiết kiệm trong việc sử dụng tài sản mình sở hữu, song lại không ngần ngại phí hoài thời gian, trong khi nó chính là thứ xứng đáng được tiết kiệm nhất.”

Bạn có thể kiếm lại số tiền mình đã tiêu, song thời gian lại vô cùng quý giá và không thể lấy lại được một khi đã trôi qua.

Tạo ra phần thưởng ngắn hạn cho những mục tiêu dài hạn

“Trì hoãn mọi thứ là sự lãng phí lớn nhất của cuộc đời: nó cướp đi thời gian, và phủ nhận chúng ta của hiện tại bằng cách hứa hẹn về tương lai. Trở ngại lớn nhất của cuộc đời là tuổi thọ.”

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng trì hoãn là sản phẩm phụ của những căng thẳng thường xuyên giữa nhu cầu thỏa mãn ngắn hạn và kế hoạch cho mục tiêu dài hạn. Hiện tượng này có cái tên là “Định kiến hiện tại - Present Bias.”

Tóm lại, não bộ vẽ lên 2 phiên bản của bạn: “bạn” của hiện tại và “bạn” của tương lai.

Mỗi khi bạn tạo ra mục tiêu và hình dung ra một tương lại tốt đẹp hơn, thực chất là bạn đang lên kế hoạch cho bạn trong tương lai, người coi trọng kỷ luật và phần thưởng dài hạn.

Thế nhưng đến khi phải xắn tay vào làm việc, “bạn” của hiện tại - người coi trọng những phần thưởng ngắn hạn - lại đánh nhau với “bạn” của tương lai. Và phần thắng lại thường nghiêng về “bạn” của hiện tại.

Một trong những giải pháp hiệu quả nhất để giải quyết vấn đề này là tạo ra những phần thưởng ngắn hạn cho mục tiêu dài hạn của bạn.

Ví dụ bạn là tuýp người thích giao lưu, và bạn đang có mục tiêu là tập gym thường xuyên hơn, thì bạn có thể đăng kí học những lớp gym hay tham gia vào những môn thể thao đồng đội để hưởng lợi từ những việc được giao lưu với mọi người.

Một ví dụ khác, bạn là người thích lướt web, và bạn đang có mục tiêu muốn viết nhiều hơn, thì bạn có thể lấy việc lướt web ra làm phần thưởng của việc viết được một lượng từ nhất định mỗi ngày.

Liệu trước cái chết

Theo Seneca, chúng ta phí phạm nhiều thời gian đến vậy thực ra không phải là do không biết cách quản lý thời gian, mà do ta thường quên đi sự thật rằng ngày nào đó mình sẽ chết:

“Bạn sống như thể mình bất tử, cái suy nghĩ về sự yếu đuối, về việc bạn đã phí phạm bao nhiêu thời gian chẳng bao giờ lọt vào đầu bạn. Bạn lãng phí thời gian như thể bạn luôn có thể rút nó ra từ nguồn cung đầy đủ và dồi dào, mặc dù tất cả thời gian mà ngày hôm đó bạn ban tặng cho một số người hoặc vật có lẽ là ngày cuối cùng của bạn.”

Seneca cho rằng cách nhìn nhận cái chết ảnh hưởng đến cách chúng ta sống.

Ta càng cho là mình còn nhiều thời gian trước khi chết, ta càng coi thời gian là điều hiển nhiên và phí phạm nó.

Bận rộn chính là điều làm bạn mất tập trung

Trái ngược với những quan điểm phổ biến, Seneca cho rằng bận rộn chính là một ảo tưởng về năng suất, và chính là thứ lấy đi thời gian quý báu của chúng ta:

“Những người bận rộn sẽ chẳng bao giờ theo đuổi được thành công. Sống là hoạt động ít quan trọng nhất của một người bận tâm, nhưng không có gì khó học hơn nó cả.”

Chúng ta thường đổ lỗi cho các tác nhân bên ngoài - con người, mạng xã hội, email - khiến chúng ta không tài nào tập trung cho nổi.

Thế nhưng thực tế là, chính trạng thái cảm xúc bên trong chúng ta mới chính là tác nhân ảnh hưởng đến năng suất của chúng ta.

Bận rộn đơn giản là một triệu chứng của trạng thái cảm xúc tiêu cực bên trong.

Tránh phí phạm thời gian vào việc lên kế hoạch cho tương lai

Seneca cho rằng chúng ta lãng phí quá nhiều thời gian để lập kế hoạch cho tương lai, thay vì sống trong hiện tại.

“Mọi người đều hối hả với cuộc sống của mình và gặp rắc rối bởi sự khao khát tương lai và sự mệt mỏi của hiện tại. Nhưng người… lên kế hoạch cho mỗi ngày như thể đó là ngày cuối cùng của mình, không mong mỏi cũng không sợ hãi vào ngày hôm sau.”

Thường thì chúng ta trì hoãn hạnh phúc của mình cho đến tương lai, nhưng Seneca lập luận rằng trớ trêu thay “tương lai” mà chúng ta ám ảnh này lại không tồn tại - chỉ có hiện tại mới có.

Nếu thay vào đó, chúng ta lập kế hoạch và sống mỗi ngày như thể đó là ngày cuối cùng của chúng ta, chúng ta có thể tận hưởng ngày hôm nay và chuẩn bị cho ngày mai tốt hơn.

Đừng quá tham vọng

Seneca lập luận rằng việc theo đuổi mục tiêu và thành tích một cách ám ảnh sẽ không chỉ làm bạn có một cuộc sống khốn khổ mà còn rút ngắn đáng kể thời gian mà bạn có:

"Ta không thể tránh khỏi sự thật rằng cuộc sống sẽ không chỉ rất ngắn mà còn rất đau khổ đối với những người quá tham vọng. Họ đạt được những gì họ muốn bằng cách chăm chỉ làm việc; họ sở hữu những gì họ đã đạt được một cách lo lắng; và trong khi đó, họ lại không tính đến thời gian sẽ không bao giờ quay trở lại. Mối bận tâm mới thay thế cho cái cũ, hy vọng làm nảy sinh nhiều hy vọng và tham vọng hơn. Họ không tìm kiếm sự kết thúc cho sự khốn khổ của mình, mà chỉ đơn giản là thay đổi lý do của nó."

Đây là mặt trái của văn hóa tiêu dùng trong thời đại ngày nay. Ta cố gắng làm việc chăm chỉ hơn và lâu hơn, để tiếp thu và đạt được nhiều thứ hơn.

Ấy vậy mà chúng ta lại có nhiều lo lắng, kiệt sức, căng thẳng và bất hạnh hơn các thế hệ trước.

Dành thời gian suy ngẫm về quá khứ

Hầu hết các chuyên gia về quản lý thời gian đều khuyên chúng ta nên tập trung vào hiện tại và lập kế hoạch cho tương lai. Nhưng Seneca có một cách tiếp cận khác. Ông cho rằng mọi người đều nên tập trung vào quá khứ:

"Nhưng cuộc sống rất ngắn ngủi cho những ai quên đi quá khứ, bỏ bê hiện tại và sợ hãi tương lai."

Seneca cho rằng suy ngẫm về các sự kiện và bài học từ quá khứ sẽ không chỉ ngăn những sai lầm lãng phí thời gian xảy ra trong tương lai mà còn giúp bạn hiểu rõ về cách sống tốt hơn.

Chuẩn bị cho tình huống xấu nhất

Chia sẻ suy nghĩ của mình về thói trì hoãn, Seneca viết:

“Khi bạn mải lãng phí thời gian để do dự và trì hoãn, thì cuộc sống vẫn cứ thế tiếp diễn…”

Seneca cho rằng một trong những cách tốt nhất để vượt qua sự trì hoãn là thực hành điều mà các nhà Khắc kỷ gọi là Premaditatio Malorum.

Theo thuật ngữ của giáo dân, Premaditatio Malorum chỉ đơn giản là hình dung những gì có thể xảy ra trong tương lai.

Bằng cách lập kế hoạch trước cho tất cả các tình huống xấu nhất có thể xảy ra, bạn có nhiều khả năng tập trung vào các nhiệm vụ quan trọng nhất của mình và tránh lãng phí thời gian.

Sống thật với chính mình

Seneca cho rằng một cuộc sống vì người khác, hoàn toàn không thể gọi là một cuộc sống đích thực:

"Bạn không được nghĩ rằng một người đàn ông đã sống lâu bởi vì anh ta có mái tóc bạc trắng và nếp nhăn: anh ta không sống lâu, chỉ là tồn tại lâu mà thôi."

Khi còn trẻ, chúng ta có xu hướng tìm kiếm những công việc, mối quan hệ, tài chính tầm thường, v.v., bởi vì chúng ta sợ thất bại và lo lắng không biết người khác sẽ nghĩ gì về mình.

Và khi già đi, chúng ta nhận ra sự điên rồ của suy nghĩ này, nhưng đã quá muộn để quay ngược thời gian và sống trọn vẹn.

Không phải ngẫu nhiên mà sự hối tiếc lớn nhất khi chết là sống một cuộc sống mà người khác mong đợi ở chúng ta, thay vì sống một cuộc sống thật với chính mình.

Xem thêm :